Total Mixed Ration (TMR) nədir? Başlanğıclar üçün Bələdçi

Müasir heyvandarlıqda səmərəliliyin, sağlamlığın və yüksək məhsuldarlığın açarı **Total Mixed Ration (TMR)** kimi tanınan müasir qidalandırma üsulunda gizlənir. Başlanğıclar üçün bu termin mürəkkəb görünsə də, TMR heyvanların qidalanma ehtiyaclarını maksimum dəqiqliklə ödəməyi hədəfləyən məntiqli və son dərəcə səmərəli bir yanaşmadır. Bu bələdçidə addım-addım TMR-in nə olduğunu, niyə vacib olduğunu və onun əsas prinsiplərini öyrənəcəksiniz.

Total Mixed Ration (TMR) nədir?

**Total Mixed Ration (TMR)**, qida rasionundakı **bütün kobud yemlərin (saman, silos, quru ot, və s.), konsentrat yemlərin (qarğıdalı, arpa, soya kəpəyi, və s.), vitamin və mineral qarışıqlarının, hətta suyun** homojen şəkildə qarışdırılması və heyvanlara təqdim edilməsi prinsipinə əsaslanan bir qidalandırma üsuludur. Adından da göründüyü kimi, heyvanın bir porsiyada istehlak etməli olduğu bütün qidalandırıcı maddələr vahid, balanslı və qarışdırılmış yem kimi təmin edilir.

Ənənəvi qidalandırma üsulları kobud və konsentrat yemləri ayrı-ayrı təqdim edə bilsə də, TMR sistemi bu fərqi aradan qaldırır. Heyvan hər dişləmədə tam qida rasionunu və onun balanslı qidalandırıcı tərkibini alır.

Niyə TMR istifadə etməlisiniz? Faydaları nələrdir?

TMR sistemi heyvandarlıqla məşğul olanlar üçün bir çox mühüm fayda təmin edir:

   
• Qidalandırıcı maddələrin tarazlığı: Hər dişləmədə heyvanın eyni balanslı qidalandırıcı maddələri aldığını təmin edir. Bu, qidalandırıcı maddələrin seçiciliyini (ayrılma) aradan qaldırır və bütün heyvanların təyin edilmiş rasionu istehlak etməsini təmin edir.
   
• Mədə sağlamlığı: Daha sabit həzm prosesini təşviq edir. Kobud və konsentrat yemlərin sinxron həzmi mədənin pH səviyyəsindəki qəfil dəyişiklikləri maneə törədir, bu da Asidoz kimi həzm problemləri riskini azaldır.
   
• İstehsalın artırılması: Balanslı qidalanma sayəsində heyvanlar genetik potensiallarına uyğun olaraq ət, süd və ya nəsil istehsalında maksimum performansa çatırlar. Xüsusilə südlük inəklərdə süd istehsalında əhəmiyyətli artım müşahidə edilmişdir.
   
• Yemə çevrilmə dərəcəsi: Yemlərin daha yaxşı həzm olunması və qidalandırıcı maddələrdən daha səmərəli istifadə edilməsi yemə çevrilmə dərəcəsini artırır, bu da öz növbəsində qidalanma xərclərini azaldır.
   
• Əmək və vaxta qənaət: Tənzimlənmiş və bir dəfəlik qidalandırma prosesi əmək xərclərini və sərf olunan vaxtı azaldır.
   
• Yem israfının azaldılması: Yem seçiciliyinin qarşısının alınması və qidalandırma vahidlərində israfın azaldılması ümumi yem istehlakının yaxşılaşdırılmasına kömək edir.
   
• Sürü daxilində vahidlik: Bütün heyvanların eyni qidalandırıcı tərkibi alması, sürü daxilində daha vahid inkişaf və performansı təmin edir.

TMR sisteminin əsas tərkib hissələri:

TMR rasionu adətən aşağıdakı əsas tərkib hissələrini əhatə edir:

                                                                                                                                                                                               

Tərkib hissəsi qrupu	Xammal nümunələri	TMR-də rolu
Kobud yemlər	Qarğıdalı silos, yonca samanı, çəmənlik samanı, saman, noxud silos	Mədə sağlamlığı, lif, enerji və bəzi zülal təmin edir. Rasionun böyük hissəsini təşkil edir.
Enerji mənbələri (Konsentratlar)	Qarğıdalı, arpa, buğda, şəkərli qamış şirəsi, yulaf	Süd və ət istehsalı üçün vacib olan sürətli və sıx enerji təmin edir.
Zülal mənbələri (Konsentratlar)	Soya kəpəyi, günəbaxan kəpəyi, kolza kəpəyi, pambıq toxumu kəpəyi	Əzələ inkişafı, süd, ət və yun istehsalı üçün lazım olan zülalı təmin edir.
Vitamin və mineral qarışıqları (Premiks)	Heyvandarlıq üçün xüsusi qarışıqlar, kalsium karbonat, dikalsium fosfat, yem duzu	Ümumi sağlamlıq və maddələr mübadiləsi üçün vacib olan vitamin və mineralların bütün heyvan ehtiyaclarını ödəyir.
Su	Təmiz və təzə su	Rasionun homojen qarışmasını təmin edir və həzmə kömək edir.

TMR hazırlama prosesi:

TMR hazırlama prosesi ümumiyyətlə aşağıdakı addımları əhatə edir:

   
1. Rasionun müəyyənləşdirilməsi: Qida rasionunun tərkibi və nisbətləri heyvanın növü, yaşı, istehsal səviyyəsi və fizioloji vəziyyəti (hamilə, laktasiya, quru dövr, və s.) əsasında heyvan qidalandırma mütəxəssisi (baytar və ya kənd təsərrüfatı mühəndisi) tərəfindən müəyyən edilir.
   
2. Xammalın hazırlanması: Kobud yemlər (silos, saman) lazım gələrsə doğranır. Taxıllar üyüdülür.
   
3. Qarışdırma: Bütün xammallar müəyyən nisbətlərdə (kobud yemlər, konsentrat yemlər, vitamin və mineral qarışıqları, bəzən su) xüsusi avadanlıq olan **TMR qarışdırıcı maşın** vasitəsilə homojen şəkildə qarışdırılır. Bu maşınlar doğrama, üyütmə və yemlərin bərabər paylanmasını təmin edir.
   
4. Qidalandırma: Hazırlanmış TMR qidalandırma vahidlərinə paylanır və heyvanlar üçün sərbəst şəkildə əlçatan olur. Qidalandırma vahidlərinin bütün gün boş qalmaması və təzə yem tədarükünün davam etməsi vacibdir.

Uğurlu TMR tətbiqi üçün məsləhətlər:

   
• Düzgün rasion: Xammalın analiz nəticələri və heyvanların cari ehtiyacları nəzərə alınmaqla, rasionun bir mütəxəssis tərəfindən hazırlanması vacibdir.
   
• Homojen qarışdırma: TMR qarışdırıcı maşının tutumuna uyğun yüklənməsi və kifayət qədər qarışdırma vaxtının təmin edilməsi homojen qarışıq əldə etmək üçün çox vacibdir. Qarışdırma vaxtı nə çox qısa, nə də çox uzun olmamalıdır.
   
• Qidalandırma vahidlərinin idarə edilməsi: Qidalandırma vahidlərindəki yem heyvanlar üçün asanlıqla əlçatan olmalı və təzə yem həmişə mövcud olmalıdır. Qidalandırma vahidlərinin müntəzəm təmizlənməsi vacibdir.
   
• Su təminatı: TMR nə qədər balanslı olsa da, təmiz və təzə suyun sərbəst mövcud olmaması halında istehsal azalacaq. Su mənbələrinin keyfiyyəti və miqdarı mütəmadi olaraq izlənilməlidir.
   
• Müntəzəm monitorinq: Heyvanın çəki artımı, süd istehsalı, yem istehlakı və nəcis tutarlılığı mütəmadi olaraq izlənilməlidir. Bu məlumatlar rasionun effektivliyi haqqında məlumat verir və lazımi düzəlişlərin edilməsinə imkan yaradır.
   
• Kif və çürümənin nəzarəti: Qarışdırılmış yem olan TMR çürüməyə daha həssas ola bilər. Yemlərin çürüməsini və zədələnməsini önləmək üçün saxlanma şəraitinə və qidalandırma tezliyinə diqqət yetirilməlidir. Xüsusilə isti havada, qidalandırma vahidlərinin tez-tez təmizlənməsi və təzə yem təminatı vacibdir.

Total Mixed Ration (TMR) sistemi müasir heyvandarlıqda məhsuldarlığı və heyvan sağlamlığını artırmaq üçün güclü bir vasitədir. Başlanğıcda müəyyən investisiya və bilik tələb etsə də, uzunmüddətli faydaları sayəsində işinizə əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verəcəkdir. Unutmayın, sağlam heyvanlar uğurlu işin əsasıdır.